Pozitif nöropsikoloji diyor ki, hep problemleri değil, iyi giden şeyleri de araştırmalıyız. Sağlıklı bir beynin sırrı ne? Bunu keşfetmek de hastalıkları çözmek kadar önemli!
Tam da bu sebeple bu konuyu araştırmaya ve üzerine bir blog yazısı yazmaya karar verdim. Hadi bu yazıda birlikte süper yaşlıları süper yapan sırları, bilimsel araştırmaların ışığında inceleyelim.
Süper yaşlı kavramı
Dr. Marsel Mesulam süper yaşlı kavramını literatüre kazandıran kişi. Dr. Mesulam bir Davranışsal Nörolog ve Nörobilimci. Araştırma konuları arasında biliş, nöroanatomi ve nörodejeneratif hastalıkları var. Kendisi nöropsikoloji araştırmaları açısından da çok önemli biri, mutlaka çalışmalarını okumanızı öneririm!
Peki nedir süper yaşlı? Süper yaşlı, 80 yaşın üzerinde olup, 50-60 yaşlarındaki bir kişiyle eş değer ya da hatta daha iyi bir hafıza performansı gösteren kişilere deniliyor.
Normalde uzun süreli belleğimizin önemli bir göstergesi olan gecikmeli hatırlama becerimiz yaşlandıkça azalır. Ancak süper yaşlılar burada yaş normların üstünde kalacak bir performans sergileyebilirler.
Süper yaşlılar hakkında ne biliyoruz?
Northwestern University’nin yaptığı 25 yıllık araştırmanın sonucunda süper yaşlılar hakkında birçok şey öğrendik!
Benim favori bulgum şu:
Süper yaşlılar akranlarına kıyasla daha girişken ve dışa dönük olma eğilimindeler! Karakter özellikleri arasında yeni deneyimlere açık olmak var.
Başkaları ile olan ilişkilerini değerlendirirken akranlarına göre daha olumlu değerlendirmeler yapmışlar. Yani süper yaşlılar hakkında bildiğimiz en önemli şey hayata katılımlarının yüksek oluşu!
Süper yaşlıların beyninde neler oluyor?
Beyin görüntüleme yöntemleri ile yapılan incelemelerde süper yaşlıların beyninde, yaşıtlarına kıyasla yapısal ve fonskiyonel farklılıklara rastlandı!
- Kortikal hacimleri, kendilerinden 20-30 yaş genç yetişkinler ile aynı ve kortikal incelme oranı da yaşıtlarına göre düşük. Yani yapısal olarak daha genç bir beyne sahipler.
- Beyinlerinde daha az Alzheimer tipi değişiklikler mevcut. Önemli ölçüde daha az nörofibriler düğüm yoğunluğuna sahipler.
- Beyinlerinde daha az aktif mikroglia hücresi var. Bu da iltihaplanmaya karşı daha dirençli olduklarını gösteriyor.
Ayrıca, çalışmaya göre süper yaşlıların beyinlerindeki anterior singulat korteks bölgesi, genç nörotipik yetişkinlere (50-60 yaş) göre bile daha kalın bir yapıda.
Buna ek olarak yine bu bölgedeki “Von Economo Neurons” (VEN) adı verilen nöronların daha yoğun olduğu da önemli bir bulgu. VENler yalnızca insanlar, filler ya da yunuslar gibi sosyal varlıklarda bulunan nöronlar.
Anterior Singulat Cortex bölgesindeki bu farklılıklar, süper yaşlıların bilişsel üstünlüğünün ve sosyal becerilerinin nöroanatomik temelini anlamamız için en heyecan verici bulgular!
Sonuç
Süper yaşlıların en büyük sırrı meğer güçlü ve güvenli ilişkilermiş! Elbette bununla sınırlı değil, ama bu bulguların bize söylediği en önemli sonuçlardan biri bu.
Süper yaşlılar ile çalışan Dr. Tamar Gefen şöyle diyor:
“Sebebin illa sosyal bağlar olup olmadığını bilmiyorum ama genel olarak bağlar ile ilgili olduğunu söyleyebilirim. Bazı insanlar toprağa bağlı, bazıları atalarına bağlı, bazıları torunlarına bağlı, bazıları ise sanatlarına bağlı. Pek izole ve kopuk süper yaşlı görmek mümkün olmuyor.”